ناباروری

ناباروری زمانی است که زوج علیرغم تلاش مکرر برای بارداری به مدت حداقل یکسال (یا حداقل 6 ماه، وقتی زن 35 سال یا بیشتر سن دارد)، هنوز موفق به بارداری نشده‌اند. بسیاری از زوج‌ها با مشکلات ناباروری روبه‌رو هستند. در حدود یک سوم موارد، ناباروری مربوط به زن است، در یک سوم دیگر مربوط به مرد است و در بقیه موارد، مشکل از هر دو است یا حتی ممکن است دلیلی یافت نشود.

درمان‌های مؤثر و ایمنی برای غلبه بر ناباروری وجود دارد. استفاده از دارو یا جراحی از درمان‌های معمول هستند. خوشبختانه، دو سوم از زوج‌ها پس از درمان‌های ناباروری، بچه‌دار می‌شوند.

دلایل ناباروری در مردان

عوامل بسیاری می‌تواند بر تعداد اسپرم‌ها، توانایی حرکت آن‌ها یا توانایی باردار کردن تخمک، اثرگذار باشد. معمول‌ترین این عوامل عبارتند از:

• تولید و یا عملکرد غیر طبیعی اسپرم: به دلیل مشکلات مختلف از قبیل عدم انزال، نقص ژنتیکی یا عفونت‌های مکرر.
• مشکلات انتقال اسپرم: به دلیل مشکلات جنسی، مسائل مربوط به سلامت، بیماری‌های خاص ژنتیکی یا مشکلات ساختاری.
• سلامت عمومی و مسائل مربوط به شیوه زندگی: همچون تغذیه نامناسب، چاقی یا استفاده از الکل، تنباکو و مواد مخدر.
• تماس مکرر با عوامل محیطی خاص: همچون آفت‌کش‌ها و دیگر مواد شیمیایی. علاوه بر این، به طور مکرر در معرض گرما قرار گرفتن می‌تواند دمای بدن را بالا برده و موجب آسیب به تولید اسپرم در بدن شود و تعداد اسپرم‌ها را کاهش دهد.
• آسیب‌های ناشی از سرطان و درمان آن: درمان‌های سرطان همچون پرتودرمانی و شیمی‌درمانی می‌تواند تولید اسپرم را دچار اختلال کند که گاهی این اختلالات بسیار شدید خواهند بود. هر چه پرتودرمانی به ناحیه بیضه‌ها نزدیک‌تر باشد، خطر ناباروری بالاتر است. برداشتن یکی یا هر دو بیضه نیز ممکن است بر باروری مردان اثرگذار باشد.
• سن: مردان بالاتر از 40 سال ممکن است کمتر از مردان جوان‌تر قدرت باروری داشته باشند.

دلایل ناباروری زنان

شایع‌ترین عوامل ناباروری در زنان عبارتند از:

• آسیب یا انسداد لوله فالوپ: معمولاً منجر به التهاب لوله فالوپ (Salpingitis) می‌شود.
• اندومتریوز: زمانی اتفاق می‌افتد که بافت رحم در خارج از رحم رشد می‌کند. این مشکل اغلب بر عملکرد اسپرم، تخمک، تخمدان‌ها، رحم و لوله‌های فالوپ اثر می‌گذارد.
• اختلالات تخمک‌گذاری: موجب می‌شود تخمدان‌ها، تخمک آزاد نکنند. عوامل اصلی که ممکن است منجر به عدم تخمک‌گذاری شوند شامل آسیب، تومور، ورزش بیش از حد و گرسنگی شدید است. علاوه بر این، برخی داروها نیز ممکن است به اختلالات تخمک‌گذاری مرتبط باشند.
• افزایش پرولاکتین: پرولاکتین هورمونی است که باعث تولید شیر از پستان می‌شود. سطح بالای این هورمون در زنانی که باردار نیستند یا بچه شیرخوار ندارند ممکن است بر تخمک‌گذاری اثر داشته باشد.
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک: شرایطی است که در آن بدن مقدار زیادی هورمون آندروژن تولید می‌کند و مشکلات تخمک‌گذاری را موجب می‌شود. این سندرم می‌تواند بر اثر مقاومت در برابر انسولین و چاقی نیز به وجود آید.
• یائسگی زودرس: به صورت عدم قاعدگی و کاهش زودرس فولیکول‌های تخمدان پیش از سن 40 سالگی تعریف می‌شود. با وجود اینکه علت این مسئله اغلب نامشخص است، شرایط خاصی باعث بروز یائسگی زودرس می‌شوند همچون بیماری‌های سیستم ایمنی، پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی و سیگار کشیدن.
• فیبروئید رحم: تومورهای خوش‌خیمی بر دیواره رحم هستند که در زنان در دهه 30 و 40 سالگی شایع است. این تومورها به ندرت از طریق انسداد لوله‌های فالوپ منجر به ناباروری می‌شوند و در بیشتر موارد، فیبروئید با لانه‌گزینی تخمک بارور شده تداخل خواهد داشت.
• پیوستگی غیر طبیعی سطوح در لگن: بعد از عفونت لگن، آپاندیسیت یا جراحی شکم یا لگن، باندهای بافت زخم اندام‌ها را به یکدیگر متصل می‌کند. شکل‌گیری این بافت زخم ممکن است قدرت باروری را مختل کند.

لقاح آزمایشگاهی (IVF / میکرواینجکشن)

لقاح آزمایشگاهی روشی است که برای درمان مشکلات ناباروری مورد استفاده قرار می‌گیرد و به لقاح تخم کمک می‌کند. در طول درمان IVF / میکرواینجکشن، تخم‌های بالغ از تخمدان‌ها برداشته شده و در محیط آزمایشگاهی توسط اسپرم بارور می‌شوند. سپس تخم بارور شده (رویان) در رحم مادر قرار داده می‌شود. یک سیکل IVF / میکرواینجکشن حدود دو هفته طول می‌کشد.

روش IVF / میکرواینجکشن، مؤثرترین شکل از روش‌های کمک به باروری (ART) است. این روش با استفاده از تخمک مادر و اسپرم پدر انجام می‌شود. همچنین با استفاده از تخمک‌های یک فرد اهدا کننده، اسپرم‌های اهدا کننده و یا حتی رویان اهدا شده قابل انجام است. در برخی موارد، یک حامل بارداری – زنی که رویان در رحم او کاشته شده است – مورد استفاده قرار می‌گیرد.

شانس شما برای داشتن یک نوزاد سالم به روش IVF / میکرواینجکشن به عوامل بسیاری همچون سن و علت ناباروری بستگی دارد. علاوه بر این، IVF / میکرواینجکشن می‌تواند زمان‌بر، پر هزینه و تهاجمی باشد. همچنین اگر بیش از یک رویان در رحم کاشته شود، IVF / میکرواینجکشن می‌تواند منجر به حاملگی چند قلو شود.

نتایج

همان‌طور که گفته شد، تولد یک نوزاد سالم به روش IVF / میکرواینجکشن به عوامل بسیاری بستگی دارد:

• سن مادر: هر چه سن مادر کمتر باشد، احتمال باردار شدن و داشتن یک نوزاد سالم به روش IVF‌ / میکرواینجکشن و با استفاده تخمک‌های خود مادر، بالاتر می‌رود. با توجه به نتایج منتشر شده توسط انجمن ART، شانس تقریبی تولد یک نوزاد زنده پس از IVF / میکرواینجکشن به صورت زیر است:
  • 43-41 درصد برای زنان زیر 35 سال
  • 36-33 درصد برای زنان بین 37-35 سال
  • 27-23 درصد برای زنان بین 40-38 سال
  • 18-13 درصد برای زنان بالاتر از 40 سال
• وضعیت رویان: احتمال تولد نوزاد زنده با استفاده از رویان‌های منجمد کمتر است. هر چند به نظر نمی‌رسد که استفاده از اسپرم در وضعیت‌های مختلف، تأثیری در میزان موفقیت داشته است.
• تاریخچه باروری: زنانی که پیش از این، بچه‌دار شده‌اند احتمال اینکه به روش IVF / میکرواینجکشن باردار شوند بیشتر است اما میزان موفقیت برای زنانی که قبلاً چند بار از IVF / میکرواینجکشن استفاده کرده‌اند و باردار نشده‌اند، کمتر است.
• علت ناباروری: داشتن یک ذخیره طبیعی از تخمک‌ها، شانس باردار شدن را بالا می‌برد. همچنین زنانی که اندومتریوز دارند، ‌احتمال باردار شدنشان با استفاده از IVF / میکرواینجکشن کمتر است.
• عوامل مربوط به شیوه زندگی: سیگار کشیدن می‌تواند شانس موفقیت یک زن برای بارداری با استفاده از IVF‌ / میکرواینجکشن را 50 درصد کاهش دهد. استفاده از الکل، کافئین بیش از حد و داروهای خاص نیز می‌تواند مضر باشد.

عدم موفقیت IVF / میکرواینجکشن

یکی از مشکلات اجتناب‌ناپذیر در ناباروری، عدم موفقیت در IVF / میکرواینجکشن است. بدین معنی که فرد نابارور، سیکل‌های بسیاری از IVF / میکرواینجکشن را متحمل شده اما کاشت رویان‌ها به طور مستمر و به دلایل نامعلوم با عدم موفقیت همراه بوده است.

یک دلیل متداول برای یک سیکل IVF / میکرواینجکشن ناموفق، پاسخ ضعیف تخمدانی است. به این معنی که فرد تعداد تخمک‌ها و رویان‌های کمی دارد. برای این افراد، دو گزینه پیشنهاد می‌شود:

• تخمک‌گذاری تهاجهی که با دوز بالای داروی HMG به افراد کمک می‌کند تخمک‌های بیشتری ایجاد کنند.
• انتقال به داخل لوله فالوپ (ZIFT) که با استفاده از لاپاروسکوپی رویان‌ها را به طور مستقیم به لوله‌های فالوپ منتقل می‌کنند.

در روش‌های نامبرده احتمال بارداری نسبت به IVF‌ / میکرواینجکشن بیشتر است زیرا رویان‌ها به جایی که تعلق دارند فرستاده می‌شوند (انتقال به لوله فالوپ به جای انکوباتور).

موفقیت‌آمیز بودن کاشت رویان، به سلامت رویان بستگی دارد و یکی از دلایلی که کاشت رویان‌ها ممکن است با شکست مواجه شود این است که از لحاظ کروموزومی غیر طبیعی باشند. تحقیقات نشان داده‌اند که بروز ناهنجاری‌های کروموزومی حتی در رویان‌هایی با ظاهر سالم، حدود 50 درصد است.

تحقیقات نشان داده است که تنها دو دلیل برای عدم موفقیت کاشت وجود دارد. یکی می‌تواند این باشد که رویان‌ها از کیفیت خوبی برخوردار نیستند در حالی که دلیل دیگر این است که پذیرش آندومتر با مشکل مواجه است.

رشد رویان‌ها تا مرحله بلاستوسیست (به جای انتقال آن‌ها در روز دوم یا سوم) بهترین راه برای اطمینان از مناسب بودن رویان‌ها است. اگر رویان‌ها در محیط آزمایشگاه و در انکوباتور نتوانند تا مرحله بلاستوسیست رشد کنند به این معنی است که مشکلِ کاشت‌های ناموفقِ پی‌درپی با احتمال نسبتاً بالایی مربوط به رویان است. در بیمارانی که سیکل‌های IVF‌ / میکرواینجکشن ناموفق به دلیل انتقال رویان در روز دوم یا سوم باشد استفاده از این روش بسیار کارآمد خواهد بود.

سقط مکرر

سقط مکرر یک تجربه بسیار دردناک چه برای پزشک و چه برای بیمار می‌باشد که با شیوع 3% یکی از شایع‌ترین عوارض حاملگی است. سقط مکرر به صورت ۳ بار یا بیشتر از دست دادن محصول حاملگی به طور پیاپی، در سه ماهه اول بارداری تعریف می‌شود.

انواع سقط مکرر

• اولیه: در این حالت هیچ‌گاه بارداری موفقیت‌آمیز روی نداده است.
• ثانویه: در این حالت پس از یک تولد زنده سقط‌های مکرر روی می‌‌دهد.

دلایل سقط مکرر

از جمله مشکلاتی که منجر به سقط مکرر در خانم‌ها می‌شود می‌توان به دلایل زیر اشاره کرد:

• اختلالات ساختمانی رحم
• مشکلات هورمونی
• اختلالات کرموزومی
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک
• بیماری‌های خودایمنی
• اختلالات همراه با افزایش انعقاد پذیری

شایع‌ترین علت سقط منفرد دلایل ژنتیکی می‌باشد، در حالی‌که شایع‌ترین دلیل سقط مکرر دلایل ایمونولوژیک محسوب می‌شود. معمولا سقط‌های ژنتیکی در سنین پایین‌تر حاملگی، در زمانی که طول جنین کمتر از 30 میلی‌متر است اتفاق می‌افتد اما سقط‌های ایمونولوژیک در حاملگی‌های بالای 10 هفته بیشتر دیده می‌شود.

نگاهی به مراحل لانه‌گزینی جنین نشان می‌دهد که در تمامی مراحل، سیستم ایمنی در پذیرش جنین توسط مادر نقش مهمی دارد. به عنوان مثال، در مرحله تهاجم اندومتر توسط سلول‌های جفتی، فاکتورهای رشد و بعضی عوامل التهابی و ایمنی در تهاجم، لانه‌گزینی و تکامل جفت اولیه دخالت دارند.

همان‌طورکه گفته شد، اختلالات ایمونولوژیک شایع‌ترین و مهم‌ترین علت سقط مکرر می‌باشد. مهم‌ترین دلیل ایمونولوژیک، سندرم آنتی‌فسفولیپید می‌باشد. به همین دلیل، کالج آمریکایی زنان و زایمان (ACOG)، اندازه‌گیری آنتی‌بادی ضد فسفولیپید در بیماران سقط مکرر را الزامی دانسته است؛ این آزمایش باید هر 6 هفته یک بار تکرار شود. حدود 10 تا 20 درصد سقط‌ها به دلیل آنتی‌بادی و در مراحل کمتر از 10 هفتگی جنین اتفاق می‌افتد. سندرم آنتی‌فسفولیپید با علائم کلینیکی خاصی خود را نشان می‌دهد همچون مسمومیت بارداری، ریتم غیر طبیعی قلب جنین، از بین رفتن جنینِ به ظاهر نرمال پس از 10 هفته بدون علت مشخص و یا زایمان زودرس قبل از 34 هفته با افزایش فشار خون و نارسائی جفت. گاهی این سندرم در زمینۀ بیماری لوپوس ایجاد می‌شود که توجه به آن بسیار مهم است.

بعضی مطالعات نشان می‌دهد که افزایش آنتی‌بادی ضد هسته حتی بدون علائم ایمونولوژیک با افزایش سقط همراه است ولی بسیاری از مطالعات به حضور این آنتی‌بادی در میان افراد نرمال اذعان داشته و نقش این آنتی‌بادی را در ایجاد سقط مکرر کم‌رنگ می‌دانند. آنتی‌بادی‌های ضد تیروئید نقش مهمی در بروز سقط مکرر داشته و شیوع سقط مکرر در حضور این آنتی بادی‌ها در مقایسه با گروه کنترل به طور معنی‌داری بالاتر بوده است. پاتوفیزیولوژی سقط در این بیماران، نامشخص و بدون ارتباط با عملکرد تیروئید می‌باشد و بیشتر به وجود یک اختلال ایمنی در بدن مربوط می‌شود.

سیستم ایمنی بدن در زمان لانه‌گزینی به طور سریالی وارد عمل می‌شود. یکی از دلایل سقط مکرر دلایل ایمنی می‌باشد. در واقع این مشکل زمانی اتفاق می‌افتد که پاسخ ایمنی طبیعی بدن به ژن‌های جنین و جفت، غیرطبیعی باشد. این مشکل منجر به اختلال در ایجاد آنتی‌بادی‌های بلاک‌کننده در مادر شده و منجر به از دست رفتن جنین می‌شود. بعضی از مطالعات نشان‌گر اهمیت یکسان بودن ژن‌های گلبول‌های سفید (که در رد پیوند دخالت دارد) در بروز سقط و اشکال در لانه‌گزینی می‌باشد. بعضی مطالعات نیز به طور اختصاصی حاکی از ارتباط این ژن‌ها با سقط مکرر و ارتباط با ناباروری و شکست در IVF دارد. همچنین اهمیت آن در وزن زمان تولد نوزادانی که حاملگی موفقی را گذرانده‌اند در مطالعات نشان داده شده است.

از اختلالات هورموني که به سقط مکرر منجر مي‌شوند مي‌توان به اختلالات و ضعف تخمدان، ديابت و بيماري‌هاي تيروئيدي اشاره کرد. تداوم بارداري در خلال 2 ماه اول بارداري وابسته به توليد پروژسترون از تخمدان است که اگر به مقدار کافي توليد نشوند، سلول‌هاي جفتي رشد کافي نخواهند داشت و به سقط خود به خود منجر مي‌شود. علت سقط در ديابت ممکن است اختلال در جريان خون رحمي باشد. کم‌کاري تيروئيد، بيماري هورموني ديگري است که باعث سقط مکرر مي‌شود و به دليل تأثير روي تخمک‌گذاري و اختلال عملکرد تخمدان‌ها ايجاد مي‌شود.

تشخیص و درمان سقط مکرر

در مجموع در بیشتر بیماران پس از ۲ تا ۳ بار سقط پیاپی باید ارزیابی‌های لازم صورت گیرد. برای ارزیابی سقط مکرر، علاوه بر گرفتن شرح حال و انجام معاینه بالینی، از آزمون‌های زیر استفاده می‌شود:

• بررسی کروموزوم والدین
• بررسی آنتی‌بادی‌های مؤثر در سقط مکرر
• بررسی ترومبوفیلیا
• ارزیابی حفره رحم (با تصویربرداری از رحم و لوله‌های رحم)
• بررسی کروموزومی محصول حاملگی
• بررسی فلوسیتومتری خون

در بررسي آناتومیک رحم با انجام عکس رنگي رحم مي‌توان به اشکالاتي در ساختمان رحم پي برد که اکثرا با انجام هيستروسکوپي (آندوسکوپي رحم) قابل تشخيص و درمان است. از جمله ناراحتي‌هاي قابل تشخيص با اين روش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• چسبندگي‌هاي داخل رحمي و ديواره وسط رحم
• پوليپ يا فيبروم داخل رحمي
• سپتوم رحم
• ناهنجاري‌هاي شريان رحمي
• نارسايي دهانه رحم
• ليوميوم‌ها
• آدنوميوز

درمان در بیماران سقط مکرر با علت ایمونولوژیک شامل هپارین، آسپیرین، ویتامین D، ایمینوگلوبولین تزریقی و یا ترکیبی از این درمان‌ها می‌باشد. هپارین علاوه بر اثر آنتی‌کوآگولانت که با مهار تبدیل پروترومبین به ترومبین و افزایش آنتی‌ترومبین 3 اعمال می‌کند اثرات ایمونولوژیک داشته و مانند IL-3 عمل می‌کند و باعث افزایش تهاجم و افزایش تبدیل سیتو تروفوبلاست به سن سشیو تروفوبلاست می‌شود. باعث کاهش IF-,TNF,IL-2,complement می‌شود. ویتامین D نیز اثرات ایمونومدولاتور داشته و مثل اینترلوکین IF-,TNF,IL-2 می‌شود.

تزریق ایمونوگلوبولین وریدی (IVIG) باعث کاهش اتصال سلول‌های T به گیرنده‌های FC و ماتریکس خارج سلولی همچون کلاژن، الاستین و فیبرونکتین شده و باعث تعادل TH-1/TH2 می‌شود که منجر به کاهش فعالیت سلول‌های NK می‌شود. از آن جایی‌که سلول‌های NK گیرنده کورتون دارند، پردنیزولون می تواند باعث کنترل این سلول‌ها شود. مطالعات کوچک نشان داد که استفاده از ایمینوگلوبولین تزریقی باعث کاهش سقط مکرر وکاهش پره اکلامپسی و IUGR می‌شود. اما پژوهش‌گران در مطالعات بالینی خود، تفاوت چندانی در نتیجه بارداری در درمان با ایمینوگلوبولین ندیده‌اند.

بحث‌های زیادی در مورد اثربخشی ایمینوگلوبولین تزریقی در بهبود موفقیت پس از انتقال جنین در بیمارانی که IVFهای ناموفق داشته‌اند، وجود دارد. در بررسی سیستماتیک و متاآنالیز انجام شده در سال 2006، در خصوص اثربخشی ایمینوگلوبولین تزریقی در بیماران مبتلا به شکست مکرر در IVFنشان داده استفاده از این روش درمانی به طور مشخصی با افزایش میزان حاملگی پس از انتقال جنین همراه است.

تغذیه و سقط مکرر

امروزه محققان غیر از موارد اشاره شده، روی یکی دیگر از دلایل ناشناخته سقط مکرر یعنی تغذیه تمرکز کرده‌اند. پیش از این، بررسی‌ها نشان داده بود چاقی یا لاغری مفرط تأثیری منفی بر باروری و تخمک‌گذاری دارد و حتی می‌توانند در صورت بارداری خانم سبب سقط جنین شوند. این موضوع به ویژه زمانی که اندیس توده بدنی پایین‌تر از ۵/۱۸ یا بالاتر از ۳۰ باشد بیشتر می‌شود. اما بیش از وزن آنچه اهمیت می‌یابد چربی‌های دور شکم است و از آنجا که کنترل قندخون را تحت تأثیر قرار می‌دهد می‌تواند سبب سقط جنین شود. جالب است بدانید داشتن وزن بالا بر تخمدان آندومتر و رحم هم تأثیر می‌گذارد و هر میزان اضافه وزن بالاتر برود کیفیت تخمک پایین‌تر آمده و رشد جنین را تحت تأثیر قرار می‌دهد. سقط جنین در این خانم‌ها بسیار دیده می‌شود و فرقی نمی‌کند که این خانم‌ها طبیعی باردار شده باشند یا به روش مصنوعی.

به همین دلیل است که طبق قوانین جنین، خانم‌هایی که مایل به بارداری با روش مصنوعی‌اند ابتدا باید وزن خود را در صورت داشتن اضافه وزن کاهش دهند. سقط مکرر می‌تواند بر بارداری‌های بعدی هم تأثیر منفی بگذارد. به عنوان مثال، تحقیقات نشان داده زنانی که دچار سقط مکرر می‌شوند، کمبود ویتامین B9 یا اسیدفولیک دارند. حتی برخی از آن‌ها حاصل پلی مورفیسم ژنتیکی هستند که از جذب ویتامین B9 جلوگیری کرده و اگر تغذیه آن‌ها حاوی مقدار کمی اسیدفولیک باشد، کمبود آن می‌تواند اثر مضری بر جنین بگذارد. همین دسته از زنان در صورتی که به طور مرتب ویتامین‌های گروه B را مصرف کنند از سقط پیشگیری خواهند کرد و در صورتی که طی دوران بارداری و قبل از آن اسیدفولیک مصرف کنند، سقط جنین ۵۷ درصد کاهش خواهد یافت.

برخی بیماری‌ها نظیر بیماری سلیاک (عدم تحمل گلوتن) می‌تواند یکی از دلایل سقط جنین باشد. این بیماری گرچه شایع است اما در برخی موارد تشخیص داده نمی‌شود و در نتیجه بدون درمان باقی می‌ماند. از جمله نشانه‌های ابتلا به این بیماری، اسهال شدید و لاغری است. این ناراحتی می‌تواند بر تخمک‌گذاری نیز تأثیر گذاشته و عامل ناباروری یا سقط جنین باشد. خانم‌هایی که مبتلا به این ناراحتی هستند با دریافت رژیم بدون گلوتن می‌توانند از بروز سقط پیشگیری کنند. از جمله مواد غذایی دیگری که گاهی احتمال سقط را افزایش می‌دهد، مصرف قهوه است. جالب است بدانید احتمال سقط در صورتی که میزان مصرف کافئین در روز از ۲۵۰ میلی‌گرم یا دو فنجان قهوه بالاتر برود به شدت افزایش می‌یابد. نکته دیگر اینکه باید متوجه مصرف کافئین پنهان هم بود. این کافئین در چای، برخی سوداها و شکلات وجود دارد. لازم به ذکر نیست که بگوییم مصرف نوشیدنی‌های الکلی تا چه حد مضر است زیرا این موضوعی است که به اثبات رسیده و تاکنون در مورد آن بسیار بحث شده است.

اندومتریوز

تخمدان‌ها در هر ماه هورمون‌هایی تولید می‌کنند که باعث می‌شود سلول‌های لایۀ درونی رحم متورم شده و ضخیم‌تر شود. در طول دوران قاعدگی، این سلول‌های اضافی ریزش کرده و از بدن خارج می‌شوند. این سلول‌ها، آندومتریال نام دارند و اندومتریوز یک اختلال زنانه است که به رشد بی‌رویۀ سلول‌های آندومتریال در محیطی خارج از رحم گفته می‌شود. سلول‌های آندومتریال که خود را به بافت خارج از رحم می‌چسبانند، ایمپلنت‌های اندومتریوز نامیده می‌شوند. این ایمپلنت‌ها اغلب در تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ، سطوح بیرونی رحم و یا روده‌ها و سطح پوشش حفره لگن یافت می‌شوند. همچنین ممکن است در واژن، دهانۀ رحم، مثانه و لگن مشاهده شوند. ایمپلنت‌های اندومتریوز به ندرت می‌تواند در خارج از لگن، بر روی کبد، در زخم‌های جراحی پیشین و حتی در داخل یا اطراف ریه و یا مغز رخ دهد. با اینکه این ایمپلنت‌ها می‌توانند مشکلاتی ایجاد کنند اما خوش‌خیم (غیر سرطانی) هستند. اختلال اندومتریوز می‌تواند منجر به درد، خونریزی نامنظم و حتی ناباروری شود.

دلایل و عوامل خطر اندومتریوز

علت اندومتریوز ناشناخته است. یک نظریه این است که سلول‌های اندومتریوز در طول دوران قاعدگی به سمت عقب برمی‌گردند و از طریق لوله‌های فالوپ وارد لگن می‌شوند. این فرآیند قاعدگی بازگشتی (Retrograde Menstruation) نامیده می‌شود. این جریان بازگشتی قاعدگی در بسیاری از زنان رخ می‌دهد اما محققان بر این عقیده‌اند که سیستم ایمنی بدن در زنان مبتلا به اندومتریوز ممکن است متفاوت باشد.

اندومتریوز یک اختلال شایع است. گاهی اوقات ممکن است در کل خانواده مشاهده شود. اندومتریوز معمولاً در سنین 25 تا 35 سالگی تشخیص داده می‌شود با این وجود، احتمالاً این شرایط از زمانی آغاز می‌شود که قاعدگی منظم شروع می‌شود.

زنی که مادر یا خواهری با اختلال اندومتریوز دارد، بیشتر احتمال دارد که مبتلا به اندومتریوز شود. همچنین احتمال ابتلا به اندومتریوز در افرادی با ویژگی‌های زیر بیشتر است:

• شروع دوران قاعدگی در سنین پایین‌تر
• بچه‌دار نشدن
• قاعدگی منظم یا دوران قاعدگی 7 روزه یا بیشتر
• پرده بکارت بسته که مانع از جریان خون قاعدگی در طول دوره می‌شود

نشانه‌های اندومتریوز

درد، نشانه اصلی اندومتریوز است. زنی با اختلال اندومتریوز ممکن است علائم زیر را داشته باشد:

• قاعدگی دردناک
• درد در ناحیه زیرین شکم قبل از دوره قاعدگی و در طول آن
• گرفتگی عضلات به مدت یک یا دو هفته قبل و در حین قاعدگی. گرفتگی ممکن است مداوم باشد و طیف وسیعی از ضعیف تا شدید داشته باشد.
• درد در حین و یا بعد از آمیزش جنسی
• درد در هنگام اجابت مزاج
• درد در ناحیه پشت و کمر که ممکن است هر زمانی در طول دوره قاعدگی اتفاق بیفتد.

نکته قابل توجه این است که گاهی اوقات اندومتریوز هیچ نشانه‌ای ندارد. برخی زن‌ها با وجود تعداد زیادی ایمپلنت بافتی هیچ دردی ندارند و برخی با وجود بیماری خفیف‌تر به شدت درد دارند.

تشخیص اندومتریوز

اندومتریوز بر اساس نشانه‌های خاصی در یافته‌های آزمایش‌های فیزیکی و یا تغییرات در سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا رادیولوژی لگن قابل تشخیص است. با این وجود، دیگر بیماری‌ها نیز ممکن است یافته‌های مشابهی به دست بدهند. بنابراین تنها راه تشخیص قطعی اندومتریوز از طریق لاپاروسکوپی یا لاپاروتومی می‌باشد.

در حین لاپاروسکوپی، دستگاه لاپاروسکوپ از طریق یک برش کوچک وارد شکم می‌شود. ممکن است پزشک در بخش پایینی شکم، برش دومی ایجاد کند تا دیگر ابزارهای جراحی را به کار گیرد. با استفاده از لاپاروسکوپ، پزشک شما می‌تواند به صورت مستقیم بخش خارجی رحم، تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ و اعضای مجاور آن‌ها را ببیند. همچنین از لاپاروسکوپ به همراه دیگر ابزارهای جراحی می‌توان برای برداشتن نمونه از بافت و جدا کردن بافت زخم استفاده کرد.

جراحی اندومتریوز (با لاپاروسکوپی )

اندومتریوز در همان زمان تشخیص با لاپاروسکوپی قابل درمان است. ایمپلنت‌های اندومتریوز قابل برش دادن و جدا کردن هستند. همچنین با استفاده از یک منبع گرمایی با انرژی بالا همچون لیزر می‌توان آن‌ها را سوزاند و خارج نمود. درمان با لاپاروسکوپی در حالت پیشرفتۀ بیماری که شامل ناحیه وسیعی از مقعد یا ضایعات بزرگتر است، مشکل‌تر خواهد بود.

جراحی لاپاروسکوپی پیشرفته برای دردهای مزمن لگن و مشکوک به اندومتریوز باید توسط یک جراح با مهارت و تخصص لازم در برداشتن چنین ضایعاتی و در یک اتاق عمل مجهز برای چنین عمل جراحی انجام گیرد. در مورد ایمپلنت‌های اندومتریوز باید توجه شود که تا جایی که ممکن است کامل برداشته شوند. جهت کاهش درد در اندومتریوز، روش‌های قطع عصب باید در نظر گرفته شود. بافت‌های زخم (چسبندگی) نیز باید به طور کامل برداشته شده و برای جلوگیری از تغییر شکل آن‌ها باید اقدامات لازم صورت گیرد. جراح باید برای برداشتن ضایعات بیماری که ممکن است ارگان‌های دیگر همچون روده و یا مثانه را نیز درگیر کرده باشد، آماده باشد. همچنین اگر اندومتریوز، آپاندیس را درگیر کرده باید آپاندکتومی نیز انجام شود.

تشخیص پیش از لانه‌گزینی

تشخیص پیش از لانه‌گزینی (PGD) یک اصطلاح عمومی است که همۀ روش‌های انتقال و آزمایش سلول‌های یک جنین پیش از اینکه در طول یک سیکل IVF درون رحم قرار گیرد را شامل می‌شود. در این روش پزشک قادر است تمامی کروموزوم‌ها و ژن‌ها را بررسی کند.

در واقع PGD‌ تکنولوژی نوینی است که افراد با شرایط خاص وراثتی را قادر می‌سازد که از انتقال این ژن‌های معیوب به فرزندان خود جلوگیری کنند. این روش شامل بررسی ژن‌های جنینی می‌باشد که در طی یک سیکل IVF ایجاد شده است. روش PGD می‌تواند پیش از بارداری و در واقع پیش از انتقال جنین به رحم برای تشخیص یک بیماری ژنتیکی در مراحل اولیه جنینی به کار رود.

آزمایش PGD چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص پیش از لانه‌گزینی با فرآیند طبیعی لقاح مصنوعی آغاز می‌شود که شامل تحریک تخمدان با دارو، برداشتن تخمک و لقاح در آزمایشگاه می‌باشد. در طی سه روز، رویان به 8 سلول تقسیم می‌شود. تشخیص پیش از لانه‌گزینی شامل مراحل زیر است:

1. ابتدا یک یا دو سلول از رویان برداشته می‌شود.
2. DNA سلول از طریق فرآیندی به نام واکنش زنجیره‌ای Polymerase (PCR) کپی می‌شود.
3. از طریق تحلیل مولکولی، کد دنبالۀ DNA برای تعیین اینکه آیا امکان ارث بردن یک ژن مشکل‌ساز وجود دارد، ارزیابی می‌شود.

با انجام آزمایش PGD‌ و شناسایی رویان‌هایی که از مشکلات ژنتیکی مبرا هستند، پزشک نسبت به کاشت رویان‌ها از طریق تزریق اسپرم به داخل سیتوپلاسم‌ (ICSI)‌ اقدام می‌نماید.

آزمایش PGD برای چه افرادی کاربرد دارد؟

تشخیص پیش از لانه‌گزینی برای هر زوجی که در معرض انتقال یک بیماری یا عارضه ژنتیکی است می‌تواند مفید باشد. افرادی که ممکن است کاندید آزمایش PGD‌ باشند عبارتند از:

• زنان 35 سال و بالاتر
• حامل‌های اختلالات ژنتیکی وابسته به جنس
• حامل‌های نقص‌های ژن منفرد
• افرادی با اختلالات کروموزومی
• زنانی که سقط‌های مکرر ناشی از مشکلات کروموزومی را تجربه کرده‌اند.
• بیماران ناباروری که IVFهای ناموفق مکرر داشته‌اند.

آزمایش PGD‌ برای تعیین جنسیت نیز به کار می‌رود.

آزمایش PGD برای تشخیص چه مشکلاتی کاربرد دارد؟

تشخیص پیش از لانه‌گزینی برای شناسایی مشکلات کروموزومی و ژنتیکی به کار می‌رود؛ این مشکلات، زوج را در معرض نقص‌های هنگام تولد یا سقط جنین‌های خود به خودی قرار می‌دهد. تحقیقات نشان می‌دهد که PGD وجود اختلالاتی که در ادامه آمده است را تشخیص می‌دهد:

• اختلالات وابسته به جنس مغلوب همچون هموفیلی، سندروم x شکننده و بیشتر مشکلات عصبی- عضلانی.
• اختلالات وابسته به جنس غالب همچون سندروم Rett و نرمی استخوان به علت مقاومت در برابر جذب ویتامین D.
• اختلالات ژن منفرد همچون بیماری هانتینگتون و کم‌خونی ناشی از سلول داسی‌شکل.
• بازآرایی‌های کروموزومی همچون جابجایی، وارون‌سازی، حذف و آنیوپلوئیدی.

با پیشرفت و توسعه تکنولوژی، امکان بکارگیری این روش جهت تشخیص سایر اختلالات ژنتیکی نیز فراهم خواهد شد.

مزایای PGD

• به دلیل انجام این روش پیش از لانه‌گزینی، نیاز به آمنیوسنتز که در دوران بارداری انجام می‌شود کاهش می‌یابد.
• از آنجا که این روش پیش از لانه‌گزینی انجام می‌شود، به زوج این امکان را می‌دهد که تصمیم بگیرند آیا می‌خواهند وارد مراحل بعدی بارداری شوند یا خیر.
• این روش زوج‌ها را ترغیب می‌کند که به دنبال فرزندان بیولوژیکی باشند.
• با توجه به نقص‌هایی که ممکن است هنگام تولد وجود داشته باشد، استفاده از این روش هزینه‌ها را کاهش خواهد داد.

مشکلات PGD

• در برخی موارد، یک تخم بارور شدۀ ناقص از لحاظ ژنتیکی بدون هیچ اختلال یا بیماری رشد می‌کند. بنابراین احتمال ایجاد اختلال باید با پزشک مورد بحث قرار گیرد.
• در حالی که PGD احتمال به وجود آمدن فرزندی با عامل ژنتیکی را کاهش می‌دهد اما نمی‌تواند این خطر را کاملاً از بین ببرد. در برخی موارد،‌ انجام آزمایش‌های بیشتری در دوران بارداری مورد نیاز است تا مشخص شود که بروز یک عامل ژنتیکی هنوز هم ممکن است.
• علائم برخی بیماری‌ها تنها زمانی آشکار می‌شود که حامل‌ها به میانسالی رسیده باشند.

تلقیح داخل رحمی

تلقیح داخل رحمی (IUI) عملی است که شامل قرار دادن اسپرم مرد درون رحم زن برای تسهیل باروری می‌باشد. در این روش درمانی، عملی بر روی تخمک زن انجام نمی‌گیرد بنابراین به عنوان یکی از روش‌های کمک به باروری (ART) در نظر گرفته نمی‌شود.

تلقیح داخل رحمی یک روش درمان ناباروری است که اغلب توسط زوج‌هایی که به مدت حداقل یک سال سعی در بچه‌دار شدن داشته‌اند،‌ انتخاب می‌شود. هدف از IUI، افزایش تعداد اسپرم‌هایی است که به لوله‌های فالوپ می‌رسند و به این ترتیب احتمال باروری را بالا می‌برد.

در چه مواقعی نیاز به انجام IUI است؟

دلایل زیادی وجود دارد که باید یک زوج IUI را انجام دهند. اگر تعداد و تحرک اسپرم مرد کمتر از حد معمول بوده و یا شکل اسپرم غیر طبیعی باشد، IUI‌ می‌تواند شانس برخورد اسپرم با تخمک را افزایش دهد. اگر مخاط گردنۀ رحم غلیظ و چسبناک باشد، IUI به اسپرم این امکان را می‌دهد که بتواند از مخاط عبور کند.

انتخاب این روش در موارد زیر ممکن است:

• ناباروری نامشخص
• تعداد اسپرم‌های کم
• تحرک کم اسپرم‌ها
• اختلال در عملکرد انزال

بکارگیری IUI تنها یک شروع مناسب برای اسپرم است اما باید خود اسپرم به تخمک برسد و آن را بارور کند.

روش IUI‌ چگونه عمل می‌کند؟

بسیاری از پزشکان زنان را ترغیب می‌کنند که برای تحریک تخمدان‌های خود جهت افزایش تولید تخمک و به منظور بالا بردن شانس بارداری، دارو مصرف کنند. روش IUI عمل ساده‌ای است و حتی می‌تواند در زنانی که برای بهبود تولید تخمک‌های خود دارو مصرف نمی‌کنند نیز به کار رود.

در این روش از اولتراسوند برای مانیتور کردن اندازۀ فولیکول‌ها (که در تخمک‌ها رشد می‌کنند) استفاده می‌شود و هورمون HCG برای تحریک آزاد شدن تخمک‌ها از فولیکول‌ها به کار می‌رود. نمونۀ مایع منی نیز برای جدا کردن اسپرم از آن، در آزمایشگاه شستشو داده می‌شود. سپس یک کاتتر برای تزریق مستقیم اسپرم درون رحم به کار می‌رود. این فرآیند، تعداد سلول‌های اسپرم که در رحم قرار می‌گیرند را به مقدار بیشنیه می‌رساند و به این ترتیب احتمال بارداری را افزایش می‌دهد. به کار بردن روش IUI زمان‌بر نیست و حداقل ناراحتی را به دنبال دارد. در مرحلۀ بعد باید منتظر علائم و نشانه‌های بارداری باشید.

انجام IUI‌ دردناک نیست اما عبور کاتتر از گردنۀ رحم ممکن است کمی درد و گرفتگی ایجاد کند که البته موقتی بوده و با تمام شدن عمل، برطرف می‌شود.

میزان موفقیت روش IUI

زنان با سن پایین‌تر از 35 سال، معمولاً نرخ موفقیت بالاتری نسبت به زنان بالاتر از 35 سال دارند اما نرخ متوسط موفقیت برای IUI از 10 تا 20 درصد در یک سیکل است. در IUI همچون دیگر روش‌های تلقیح مصنوعی، نرخ موفقیت در وهلۀ اول به سلامت اسپرم و تخمک بستگی دارد.

پس از IUI

در صورتی که کاتتر، گردنۀ رحم را خراش داده باشد ممکن است پس از عمل کمی لکه‌بینی داشته باشید. نگران نباشید زیرا در زمان کوتاهی متوقف می‌شود. اگر نیاز به دنبال کردن دستورالعمل‌های خاصی دارید حتماً به پزشک خود اطلاع دهید.

هیستروسکوپی

هیستروسکوپی برای تشخیص یا درمان مشکلات رحم به کار می‌رود. هیستروسکوپ یک وسیله تلسکوپ مانند باریک است که از طریق واژن وارد رحم می‌شود. این وسیله، تصاویر رحم را به یک صفحه نمایش منتقل می‌کند. ابزارهای دیگری همراه با هیستروسکوپ برای درمان استفاده می‌شوند.

چرا از هیستروسکوپی استفاده می‌شود؟

یکی از رایج‌ترین کاربردهای هیستروسکوپ، پیدا کردن علت خونریزی غیر طبیعی در رحم است. خونریزی غیر طبیعی می‌تواند به این معنی باشد که دوره‌های قاعدگی، شدیدتر و طولانی‌تر از حالت معمول است یا اینکه تعداد دفعات کمتر یا بیشتری نسبت به حالت معمول اتفاق می‌افتد. خونریزی بین دوره‌های قاعدگی نیز غیر طبیعی است.

هیستروسکوپی در موارد زیر نیز کاربرد دارد:

• برداشتن بافت‌های زخم (چسبندگی‌) که ممکن است به علت عفونت یا ناشی از عمل جراحی پیشین باشد.
• تشخیص علت سقط جنین‌های مکرر هنگامی که زن بیش از دو بار سقط جنین متوالی داشته است.
• برداشت سپتوم (دیواره) داخل رحمی
• برداشت فیبروم‌های زیر مخاطی
• برداشت پولیپ‌های داخل رحمی

هیستروسکوپی چگونه به کار می‌رود؟

برای کمک به آرامش بیمار ممکن است پیش از عمل به او دارو داده شود. همچنین ممکن است از بیهوشی عمومی یا بیهوشی موضعی برای از بین بردن درد استفاده گردد.

هیستروسکوپی ممکن است در مطب پزشک یا در بیمارستان انجام شود. زمان عمل طوری تنظیم می‌شود که در دوران قاعدگی بیمار نباشد. به منظور راحت‌تر انجام شدن عمل، پزشک شما ممکن است پیش از هیستروسکوپی، دهانه رحم را گشاد کند. همچنین ممکن است در دهانه رحم از دارو یا متسع‌کننده‌های خاص استفاده شود.

ابتدا یک اسپکولوم (Speculum) وارد واژن می‌شود سپس هیستروسکوپ به آرامی و از طریق دهانه رحم وارد آن می‌شود. برای منبسط کردن رحم، از مایعی همچون محلول قندی غلیظ و یا محلول نمکی استفاده می‌شود؛ این محلول از طریق هیستروسکوپ وارد رحم می‌شود و به پزشک کمک می‌کند که رحم و دهانه لوله‌های فالوپ را از طریق هیستروسکوپ واضح‌تر ببیند. همچنین اگر قرار باشد نمونه‌برداری (Biopsy) یا عمل دیگری انجام شود، دستگاه‌های کوچک را می‌توان از طریق هیستروسکوپ وارد کرد.

برداشتن رحم با لاپاروسکوپی

هیسترکتومی به عمل برداشتن رحم گفته می‌شود. این عمل جراحی از بارداری‌های آینده جلوگیری می‌کند و خونریزی‌های مربوط به فیبروئید را از بین می‌برد. دو دسته هیسترکتومی وجود دارد:

• هیسترکتومی کامل که در آن کل رحم برداشته می‌شود.

هیسترکتومی لاپاروسکوپی شامل برداشتن کل رحم به روش با حداقل تهاجم است. این عمل جراحی تحت بیهوشی کامل انجام می‌گیرد و در مرحله اول برای ایجاد فضای کاری، شکم با گاز دی‌اکسیدکربن پُر می‌شود. سپس چهار یا پنج برش 5/0 تا 1 سانتیمتری در ناحیۀ پایین شکم ایجاد می‌شود که از طریق آن‌ها لاپاروسکوپ و دیگر ابزارهای جراحی وارد شکم می‌شوند. رحمی با اندازۀ معمولی، در صورتی که کاملاً جدا شده باشد، از طریق واژن قابل در آوردن است. رحم با اندازۀ بزرگ نیز از طریق لاپاروسکوپ قابل تکه تکه شدن به قطعات کوچکتر است.

• هیسترکتومی مافوق گردنی که در آن بخش بالایی رحم برداشته می‌شود و گردنۀ رحم باقی می‌ماند.

مزیت این نوع هیسترکتومی، جراحی نسبتاً سریع‌تر و دوره کوتاه‌تر ریکاوری است.
تنها دلیل پزشکی برای برداشتن کل رحم، پیشگیری از سرطان گردنۀ رحم است. اگر زنی در معرض چنین خطری نباشد و حاضر باشد آزمایش‌هایی برای تشخیص عفونت یا اختلال در گردنۀ رحم را به طور منظم انجام دهد، ممکن است که کل رحم برداشته نشود و هیسترکتومی مافوق گردنی انجام شود.
پیش از این، برداشت رحم از طریق برش شکمی (لاپاروتومی) با برش‌های 15-10 سانتی‌متری صورت می‌گرفت اما در حال حاضر، با استفاده از لاپاروسکوپی این عمل بدون برش شکمی قابل انجام است. عمل برداشتن رحم از طریق لاپاروسکوپی در مقایسه با لاپاروتومی عوارض کمتری دارد؛ ‌از جمله درد کمتر، طول عمل و دورۀ نقاهت کوتاه‌تر، همچنین چسبندگی پس از عمل کمتر خواهد بود و به همین دلیل، انجام آن به شدت از طرف پزشک توصیه می‌شود.

کیست تخمدان

تخمدان‌ها دو عضو کوچک در دو طرف رحم هستند که هورمون‌های استروژن که موجب قاعدگی می‌شود را تولید می‌کنند. هر ماه، تخمدان‌ها تخمک آزاد می‌کنند. این تخمک‌ها که به صورت بالقوه قابلیت بارور شدن را دارند، راه خود را از لوله فالوپ به سمت رحم باز می‌کنند. این چرخۀ آزاد شدن تخمک را تخمک‌گذاری می‌نامند.

عوامل ایجاد کیست تخمدان

کیست‌ها کیسه‌های کوچک پر از مایع هستند که می‌توانند در تخمدان‌ها به وجود آیند. کیست‌ها بسیار شایع هستند و به طور خاص در طول سال‌های بچه‌زایی شایع هستند.

انواع مختلف کیست تخمدان وجود دارد. شایع‌ترین آن، کیست عملکردی است که در طول دوران تخمک‌گذاری شکل می‌گیرد. شکل‌گیری کیست زمانی اتفاق می‌افتد که یا تخمک آزاد نشده است یا فولیکولی که تخمک در آن شکل می‌گیرد، پس از آزاد شدن تخمک از بین نرفته است.

انواع دیگر کیست عبارتند از:

• Polycystic Ovaries: در سندرم PCOS، فولیکول‌هایی که معمولاً تخمک‌ها در آن‌ها رشد می‌کنند، قادر به باز شدن نیستند و کیست شکل می‌گیرد.
• اندومتریومس: در زنانی که اندومتریوز دارند، بافت دیوار داخلی رحم در ناحیه‌ای خارج از رحم رشد می‌کند و این شامل تخمدان‌ها نیز می‌شود. این عارضه ممکن است بسیار دردناک باشد و بر باروری اثر گذارد.
• Cystadenomas: این نوع کیست‌ها از سلول‌های سطح خارجی تخمدان ایجاد می‌شود و معمولاً پر از مایع است.
• Dermoid Cysts: این نوع کیست شامل بافتی شبیه بافت دیگر قسمت‌های بدن است همچون پوست، مو و دندان.

علائم کیست تخمدان

اغلب کیست‌های تخمدان هیچ علائمی ندارند. ممکن است هیچ‌گاه متوجه نشوید که کیست دارید مگر اینکه به منظور انجام آزمایش لگن، پزشک خود را ملاقات کنید. کیست‌های تخمدان در صورتی که دچار پیچش، خونریزی یا پارگی شوند ممکن است منجر به بروز برخی مشکلات شوند.

اگر هر کدام از علائم زیر را داشتید باید به پزشک مراجعه کنید چرا که این علائم ممکن است مربوط به تومور تخمدان نیز باشد

• درد یا نفخ در ناحیه شکم
• اشکال در دفع ادرار یا نیاز مکرر به دفع ادرار
• درد مبهم در ناحیه کمر
• درد در حین رابطه جنسی
• قاعدگی دردناک و خونریزی غیر طبیعی
• حالت تهوع یا استفراغ
• از دست دادن اشتها یا احساس سیری سریع

جراحی کیست تخمدان با لاپاروسکوپی

در صورتی که کیست با روش‌های غیر جراحی از بین نرود، رشد کند و یا منجر به درد شدید شود، جراحی گزینه‌ای برای برداشتن کیست تخمدان است.

سیستکتومی تخمدان به روش لاپاروسکوپی نوعی جراحی با حداقل تهاجم است که در آن برش‌های کوچکی بین 5/0 تا 1 سانتیمتر در دیواره شکم ایجاد می‌گردد که از طریق آن لاپاروسکوپ وارد بدن می‌شود. لاپاروسکوپ به جراح اجازه می‌دهد که داخل شکم و لگن را ببیند. حفره شکمی نیز با استفاده یک گاز قابل جذب (معمولاً دی‌اکسیدکربن) پُر می‌شود تا بدین وسیله قابل دیدن باشد. ابتدا از لاپاروسکوپ برای تعیین محل کیست استفاده شده سپس پزشک یک یا دو برش دیگر ایجاد می‌کند تا بتواند از طریق آن‌ها کیست را خارج کند. در این جراحی تمام سعی جراح بر این است که در حین برداشتن کیست تخمدان، بخش اعظم تخمدان دست نخورده باقی بماند چرا که وجود آن برای باروری ضروری است. بیمار حین انجام جراحی، در بیهوشی کامل خواهد بود و معمولاً در همان روز قادر است به منزل برگردد.

مزایای لاپاروسکوپی نسبت به جراحی سیستکتومی سنتی تخمدان این است که بیمار مدت زمان کمتری پس از عمل جراحی در بیمارستان می‌ماند؛ زمان ریکاوری کوتاه‌تر بوده و بیمار درد کمتری دارد. همچنین از آنجا که ابزارهای جراحی کوچک مورد استفاده قرار می‌گیرند، بیشتر بافت تخمدان در امان است، و زخم کمتری ایجاد می‌شود. و چسبندگی پس از عمل کمتر است. به طور خاص در مواقعی که باروری بعدی مدنظر باشد، به دلیل کاهش آسیب به تخمدان و چسبندگی کمتر پس از عمل، لاپاروسکوپی توصیه می‌شود.